Engeltjes in het luchtruim
een casus over klimaatverandering en arm-rijk verhoudingen

Klimaatverandering heeft onevenredig ernstige gevolgen voor armen in het zuiden, terwijl in het noorden de productie en consumptie van CO2-zware luxeartikelen onverminderd doorzet.  Een vrouwelijke ondernemer, ontwerpster van een eigen lijn merkartikelen voor de Nederlandse leefstijlmarkt, voelt zich persoonlijk aangesproken door de situatie.  Zal ze voldoende sociaal en spiritueel kapitaal vinden om stappen te ondernemen? 

Liduin is ondernemer.  Kunstzinnig én zakelijk gewiekst, heeft ze een eigen lijn van leefstijlproducten voor de Nederlandse markt ontwikkeld.  Haar ontwerpen, variërend van lakenhoezen en wasknijperdoosjes tot gesigneerde verjaardagskaarten, stralen een romantische huisstijl uit, met veel roosjes en tierelantijnen.  En engeltjes, want Liduin gelooft in hun bescherming: de engeltjes leggen haar en haar dochter ook zakelijk gezien aardig in de watten.
 
 

Toch wil het ontwerpen vandaag niet lukken.  De zon schijnt op Liduins bureau, de koffie smaakt prima, maar voor haar liggen alleen maar schetsen van prullaria, vindt ze zelf.  Oppervlakkig gedoe.  Of ziet ze de dingen opeens anders, had ze dezelfde ontwerpen gisteren nog goed gevonden? 

Liduin denkt aan Ernst, haar vriend, en hoe hij gisteren had gestraald tijdens haar welkomstetentje.  Maar niet vanwege haar heerlijke ovenschotel, 'griet op een bedje van prei'.  Ernst had met zijn gedachten duidelijk nog in het Zuid-Afrika gezeten, waar hij als redacteur van een glossy spiritueel toerismeblad net een grote rondreis had gemaakt. 

 

Wat Ernst daar gezien had, gaf eigenlijk helemaal geen reden tot stralen.  “Wildgroei in het Krugerpark,” vertelde hij Liduin.  Je kon door de dichte begroeiing de dieren haast niet meer zien.  Veel zebra's en wildebeesten waren bovendien uit het park vertrokken.  Waarschijnlijk een eerste teken van klimaatverandering.  Dorpsmensen bij de grens met Zimbabwe hadden het trouwens ook moeilijk met het nieuwe weerspatroon.  Ernst had in zo'n dorp Moreblessings ontmoet, een Aids- weduwe, die nu ook nog door de droogte de oogst van haar hectare was verloren. Toch had Moreblessings Ernst hartelijk toegelachen en hem warme bossiestee aangeboden. 

Die rooibosthee kwam uit een hooikist, een gift van een plaatselijke ontwikkelingsorganisatie.  Terug in zijn hotelkamer, had Ernst op de website van de organisatie ontdekt dat zulke hooikisten werden verspreid om door energiebesparing zowel armen te helpen als te compenseren voor de CO2-uitstoot van het noorden.  Dit laatste werd bewerkstelligd via subsidie uit een noordelijke ontwikkelingspot.   Bij het lezen hiervan had Ernst zich ineens vreselijk geschaamd.  Moreblessings, met weinig meer op de wereld dan haar geloof, dat ze ook nog eens rijkelijk met hem had gedeeld in haar hartelijke lach, compenseerde voor de CO2-uitspattingen van zijn luxereizen met een hooikist??   Ter plekke had hij besloten om de focus van zijn tijdschrift aan te passen.  Innerlijke pelgrimage als duurzaam spiritueel toerisme, daar zou hij zich voortaan op richten.  Dat kon ook zónder dat hij en zijn abonnees de wereld afreisden.  “Vanaf dat moment,” vertrouwde Ernst stralend aan Liduin toe, “is het alsof de lach van Moreblessings bij mij is komen inwonen.”

 

Terwijl ze een schets in reepjes scheurt, bedenkt Liduin dat ze zich eigenlijk gewoon jaloers voelt.  Ze wil zélf de oorzaak zijn van Ernsts lach. Of zelf óók zo als een engel kunnen stralen. Ja, dat laatste nog wel meer, dan zouden zij en Ernst iets heel intiems delen.  Maar zou dat niet automatisch betekenen dat ook zij haar bedrijf klimaatvriendelijk moest maken?  Natuurlijk, haar dwarsliggende tekenpennetje heeft haar dat vanochtend al willen zeggen! 

Als ervaren zakenvrouw overziet Liduin meteen wat een klimaatvriendelijke koerswijziging voor haar bedrijf zou betekenen.  De luxeproducten afbouwen.  Het klimaatprofiel van de overige producten meten en dan zo veel mogelijk verlagen.  Voor de resterende CO2-uitstoot compensatie regelen, door bijvoorbeeld bomen te laten aanplanten.  En een nieuwe lijn CO2-reducerende producten ontwikkelen.  Misschien wel met rozen beschilderde hooikisten, gebouwd van plaatselijk, duurzaam larikshout... 

Maar durft ze het risico wel aan?  Als ze klanten zou verliezen, zouden er dan tegelijkertijd nieuwe bijkomen om haar bedrijfje, als een vangnet van klimaatengeltjes, hoog en droog te houden?  Bovendien: heeft Ernst de feiten wel juist?  En moet ze niet oppassen dat ze een bedrijfsbeslissing met een geloofssprong gaat verwarren? 

Bedachtzaam loopt Liduin naar de keuken, schenkt een tweede kop koffie in en zet het apparaat uit.  In ieder geval, besluit ze, zal ze voor die tweede kop voortaan een thermosfles gebruiken. 

Ineens ziet ze ook een productlijn van thermosflessen voor zich, beschilderd met klimaatengeltjes.  Laag risico, schat ze in, terwijl ze naar haar bureau terugsnelt om het ontwerp meteen te schetsen.  Wel moet ze schimpend om zichzelf lachen.  Voor vandaag heeft ze in ieder geval haar geweten afgekocht.  Maar wat doet ze morgen? 

Vragen voor reflectie:
1. Liduin en Ernst zouden zichzelf waarschijnlijk identificeren als Culturele Creatieven.  Wereldwijd is dit een snel groeiende groep, die beschreven kan worden als “een nieuwe stam van mensen die globaal maatschappelijk engagement koppelen aan persoonlijk welzijn”  .  Is het wenselijk dat kerken aansluiting zoeken bij Culterele Creatieven om vorm te geven aan hun maatschappelijke verantwoordelijkheid?   Zo ja, is het ook mogelijk?  Wat zouden ze in dat geval samen kunnen doen en wat zouden ze daarin voor elkaar kunnen betekenen?
2. Wat voor passende antwoorden kunnen kerken geven op het fenomeen klimaatverandering?

Informatie:IPCC rapporten over klimaatverandering (zie www.ipcc.ch)
VN activiteiten m.b.t. klimaatverandering (zie www.un.org/climatechange)
VN Millennium Development Goals m.b.t. ontwikkeling (zie www.un.org/millenniumgoals) 
MVO platform: informatie over maatschappelijk verantwoord ondernemen in Nederland (www.mvo-platform.nl)
World Resource Institute: internationaal BELL programma voor bedrijven (zie www.wri.org/project/bell)
Rooms katholieke activiteiten m.b.t. klimaatverandering, in de VS (zie www.usccb.org/sdwp/ejp/climate/wcd.shtml)
Kerk & Milieu (zie www.kerkenmilieu.nl)
Downloads Geloofwaardige Economie: eigen materialen en overige documenten
Downloads van Stichting Oikos over Globalisering en Kerken

Essayvraag voor studenten:
Westerse consumptiepatronen produceren veel CO2  en kunnen daardoor de opwarming van de aarde versnellen.  Moeten kerken zich daarom weer sterk maken tegen de oude doodzonde van de hebzucht, of vereist deze tijd een andere aanpak?  (maximaal 2.000 woorden)